Lừa đảo khi đi lao động nước ngoài: chiêu trò phổ biến và cách phòng tránh

Vì sao người đi lao động nước ngoài dễ thành mục tiêu

Mong muốn có thu nhập cao hơn và trả nợ nhanh là tâm lý mà kẻ lừa đảo khai thác. Chúng thường tiếp cận qua người quen, hội nhóm trên mạng xã hội, tin nhắn quảng cáo tuyển dụng hoặc các trung tâm tư vấn tự xưng, rồi hứa hẹn điều kiện tốt hơn nhiều so với thực tế.

Theo Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, chỉ doanh nghiệp có giấy phép hoạt động dịch vụ hoặc đơn vị sự nghiệp được giao nhiệm vụ mới được đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Mọi hình thức tổ chức khác đều trái quy định, và đây chính là kẽ hở mà các đối tượng lừa đảo lợi dụng.

Cơ quan công an và cơ quan quản lý lao động thường xuyên phát đi cảnh báo về bẫy việc nhẹ lương cao, lừa bán người ra nước ngoài và các chiêu trò tuyển dụng giả. Người lao động và gia đình nên coi các cảnh báo này là thông tin phòng vệ cần thiết trước khi xuống tiền.

Các chiêu trò lừa đảo phổ biến nhất

Nhóm chiêu trò thứ nhất xoay quanh tiền. Đối tượng thu tiền mặt nhưng không có biên lai của pháp nhân, thu các khoản không có căn cứ như tiền mua suất lao động, tiền đặt cọc giữ chỗ, tiền lót tay, hoặc thu cao hơn mức luật cho phép. Khi người lao động đòi lại tiền thì người liên hệ biến mất.

Nhóm chiêu trò thứ hai xoay quanh giấy tờ và diện xuất cảnh. Người lao động bị đưa đi bằng thị thực du lịch hoặc du học rồi phải làm việc không có giấy phép; bị đưa sang một nước khác với hợp đồng; hoặc bị chuyển sang công việc, chủ sử dụng khác khi đã tới nơi. Đây là lao động bất hợp pháp, không được pháp luật nước sở tại bảo vệ.

Một dạng nghiêm trọng hơn là bị giữ hộ chiếu, giam lỏng, ép làm việc nhiều giờ, trừ lương trái phép hoặc đòi tiền chuộc để về nước. Nạn nhân thường bị cô lập, không còn giấy tờ tùy thân và bị đe dọa, nên rất khó tự thoát ra.

• Việc nhẹ lương cao: hứa mức thu nhập không có căn cứ, không cần biết ngoại ngữ, không cần kinh nghiệm.
• Môi giới không có giấy phép: thu tiền mặt, không ký hợp đồng hợp pháp, không có biên lai của pháp nhân.
• Đặt cọc giữ suất, mua suất lao động, lót tay cho người tuyển dụng.
• Đưa đi bằng thị thực du lịch hoặc du học nhưng thực chất là đi làm việc.
• Giao hộ chiếu bản gốc cho cá nhân tự do hoặc cho đơn vị không có thẩm quyền giữ.
• Mạo danh cơ quan chức năng, đại sứ quán hoặc ngân hàng để đòi tiền qua điện thoại và mạng.

Dấu hiệu cảnh báo cần ghi nhớ

Các dấu hiệu dưới đây không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lừa đảo, nhưng khi xuất hiện cùng lúc thì bạn nên dừng lại và kiểm tra kỹ. Nguyên tắc chung là càng bị giục giã, càng bị yêu cầu giữ bí mật và càng ít giấy tờ thì rủi ro càng cao.

• Đòi chuyển tiền gấp, gây áp lực về thời gian hoặc yêu cầu giữ bí mật với gia đình.
• Không cho xem hợp đồng bằng tiếng Việt trước khi ký, hoặc chỉ đưa giấy hẹn, thư mời do cá nhân tự soạn.
• Mức lương và điều kiện hứa hẹn khác xa mặt bằng chung, kèm cam kết bao đậu, bao việc.
• Yêu cầu nộp tiền vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản của pháp nhân.
• Thu hộ chiếu bản gốc khi chưa có hợp đồng và biên lai đầy đủ.
• Địa chỉ trụ sở không rõ ràng, không tra cứu được giấy phép hoạt động dịch vụ.

Cách kiểm tra trước khi xuống tiền

Bước quan trọng nhất là xác minh người đưa bạn đi. Hãy yêu cầu xem giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, đối chiếu tên pháp nhân trên giấy phép với tên trên hợp đồng, hóa đơn và tài khoản nhận tiền. Nếu các tên này không trùng khớp, đó là dấu hiệu rõ ràng của việc làm sai.

Tiếp theo, hãy kiểm tra tính hợp pháp của chương trình và diện xuất cảnh. Thị thực bạn được cấp phải đúng với mục đích làm việc, và đơn hàng tuyển dụng phải do chủ sử dụng lao động ở nước ngoài có thật. Bạn có thể đối chiếu thông tin công bố của cơ quan quản lý lao động Việt Nam và cơ quan có thẩm quyền của nước tiếp nhận.

Về tiền, mọi khoản đóng góp phải được ghi trong hợp đồng hoặc bảng kê chi phí, thanh toán vào tài khoản của pháp nhân và có biên lai. Bạn nên tự tính lại xem tổng chi phí có vượt mức luật cho phép hay không, đồng thời hỏi rõ khoản nào do chủ sử dụng lao động trả và khoản nào do bạn trả.

Khi đã bị lừa hoặc bị xâm hại quyền lợi

Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo khi chưa xuất cảnh, hãy dừng ngay mọi khoản thanh toán, thu thập chứng cứ gồm hợp đồng, biên lai, tin nhắn, giao dịch chuyển khoản và thông tin người liên hệ, rồi trình báo tới cơ quan công an và cơ quan quản lý lao động tại địa phương. Trình báo sớm làm tăng khả năng thu hồi tiền và giúp ngăn người khác bị lừa.

Nếu đang ở nước ngoài, thứ tự liên hệ nên là: chủ sử dụng lao động hoặc quản lý trực tiếp, doanh nghiệp Việt Nam đã đưa bạn đi, cơ quan lao động địa phương của nước sở tại, và cơ quan đại diện Việt Nam để được hướng dẫn về bảo hộ công dân. Trong trường hợp bị giam giữ, bị đánh đập hoặc bị ép làm việc, hãy liên hệ cơ quan công an nước sở tại ngay lập tức.

Bạn cũng nên lưu giữ bản sao giấy tờ quan trọng và gửi cho người thân ở Việt Nam giữ, phòng khi điện thoại hoặc giấy tờ bị tịch thu. Số điện thoại đường dây nóng bảo hộ công dân do Bộ Ngoại giao công bố được cập nhật trên cổng thông tin của Cục Lãnh sự, nên hãy tra và lưu lại trước khi đi.

Bảo vệ giấy tờ và dữ liệu cá nhân

Ảnh chụp hộ chiếu, căn cước công dân hoặc thông tin tài khoản gửi qua mạng xã hội có thể bị dùng để mạo danh, mở tài khoản hoặc vay tiền trái phép. Hãy hạn chế chia sẻ ảnh giấy tờ, che bớt số hiệu khi không cần thiết và chỉ gửi cho nơi bạn đã xác minh được.

Không tham gia các hình thức vay nặng lãi hoặc tín dụng đen để có tiền đi lao động, vì đây là cách nhiều nạn nhân bị biến thành con nợ và bị ép buộc. Trước khi ký bất kỳ giấy tờ nào, hãy đọc kỹ, yêu cầu bản tiếng Việt và không ký giấy tờ để trắng.

Nguồn tham khảo

• Bộ Công an Việt Nam - Cảnh giác với bẫy việc nhẹ lương cao
• Bộ Nội vụ Việt Nam - quản lý lao động, việc làm và an sinh xã hội
• Cục Quản lý lao động ngoài nước (DOLAB)
• Trung tâm Lao động ngoài nước (COLAB)
• Nghị định 12/2022/NĐ-CP - xử phạt vi phạm hành chính về lao động và đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài
• Cục Lãnh sự, Bộ Ngoại giao Việt Nam - thông tin bảo hộ công dân
• Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) - lao động cưỡng bức và di cư lao động