Định cư Canada diện tay nghề: tổng quan Express Entry, PNP và lộ trình

Express Entry là gì và ai phù hợp

Express Entry là hệ thống quản lý hồ sơ trực tuyến của Canada dành cho một số chương trình nhập cư kinh tế. Bạn không nộp trực tiếp để được cấp thường trú ngay, mà tạo hồ sơ trong hệ thống, được tính điểm theo thang điểm toàn diện, rồi chờ được mời nộp hồ sơ thường trú trong các đợt mời do cơ quan nhập cư Canada công bố.

Có ba chương trình chính nằm trong Express Entry: chương trình lao động tay nghề liên bang dành cho người có kinh nghiệm làm việc ở nước ngoài, chương trình lao động có tay nghề kỹ thuật dành cho nhóm nghề kỹ thuật, và chương trình kinh nghiệm Canada dành cho người đã làm việc hợp pháp tại Canada. Ngoài ra, các tỉnh bang có chương trình đề cử riêng, trong đó phần lớn gắn với Express Entry.

Express Entry phù hợp với người có bằng cấp, kinh nghiệm làm việc và trình độ tiếng Anh hoặc tiếng Pháp tốt. Lưu ý quan trọng là hệ thống này không áp dụng cho tỉnh bang Quebec, vì Quebec có hệ thống tuyển chọn riêng. Nếu bạn dự định định cư ở Quebec, bạn phải theo quy trình của tỉnh này.

Điều kiện vào từng chương trình

Chương trình tay nghề liên bang yêu cầu tối thiểu một năm kinh nghiệm làm việc toàn thời gian liên tục, hoặc tương đương, ở nhóm nghề đủ điều kiện trong vòng mười năm gần nhất, với trình độ tiếng Anh hoặc tiếng Pháp đạt mức khá ở cả bốn kỹ năng, cùng bằng cấp đã được đánh giá tương đương và chứng minh tài chính đủ để định cư.

Chương trình lao động có tay nghề kỹ thuật nhắm vào nhóm nghề kỹ thuật, yêu cầu kinh nghiệm trong nghề thuộc nhóm này, mức tiếng thấp hơn ở hai kỹ năng đọc và viết, và bắt buộc phải có đề nghị làm việc hợp lệ tại Canada hoặc chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền Canada cấp.

Chương trình kinh nghiệm Canada yêu cầu tối thiểu một năm kinh nghiệm làm việc có trả lương và hợp pháp tại Canada ở nhóm nghề đủ điều kiện trong vòng ba năm gần nhất, không tính thời gian thực tập trong quá trình học. Mức tiếng yêu cầu khác nhau theo nhóm nghề, cao hơn với nhóm nghề chuyên môn cao và thấp hơn với nhóm nghề có yêu cầu đào tạo nghề.

Điểm chung của cả ba chương trình là bạn phải đủ điều kiện nhập cảnh Canada về sức khỏe và lý lịch, có hồ sơ trung thực và đáp ứng yêu cầu về hộ chiếu. Với bằng cấp học ở nước ngoài, bạn phải có báo cáo đánh giá chứng nhận văn bằng từ tổ chức được chỉ định, và báo cáo này có thời hạn sử dụng theo quy định.

• Kinh nghiệm làm việc đúng nhóm nghề, đủ số năm theo từng chương trình.
• Chứng chỉ tiếng Anh hoặc tiếng Pháp đạt mức yêu cầu và còn hiệu lực.
• Báo cáo đánh giá tương đương văn bằng của tổ chức được chỉ định.
• Chứng minh tài chính đủ cho hộ gia đình theo mức công bố hàng năm.
• Khám sức khỏe và lý lịch tư pháp khi được mời nộp hồ sơ.

Cách tính điểm CRS và các đợt mời

Điểm CRS được tính theo các nhóm yếu tố chính: tuổi, trình độ học vấn, trình độ tiếng Anh và tiếng Pháp, kinh nghiệm làm việc, tình trạng hôn nhân và trình độ của người bạn đời đi kèm, khả năng chuyển đổi kỹ năng kết hợp bằng cấp với ngôn ngữ và kinh nghiệm, cùng các điểm cộng thêm như đề cử của tỉnh bang, năng lực tiếng Pháp, hoặc có anh chị em đang cư trú hợp pháp tại Canada.

Điểm thay đổi đáng kể giữa các nhóm tuổi và mức ngôn ngữ. Nhóm tuổi trưởng thành trẻ có điểm cao nhất, và sự khác biệt giữa mức tiếng khá với mức tiếng xuất sắc có thể tạo cách biệt hàng chục điểm, thường là yếu tố quyết định giữa việc được mời hay không.

Cơ quan nhập cư Canada công bố các đợt mời với hai dạng: mời theo điểm tổng hợp và mời theo nhóm ưu tiên. Ở dạng thứ hai, hồ sơ thuộc nhóm nghề hoặc nhóm ngôn ngữ được ưu tiên trong năm có thể được mời với điểm thấp hơn đáng kể. Danh sách nhóm ưu tiên được công bố lại theo từng năm, gần đây từng tập trung vào năng lực tiếng Pháp, y tế và dịch vụ xã hội, nhóm nghề kỹ thuật và giáo dục.

Vì điểm mời biến động theo từng đợt, chiến lược hợp lý là tối ưu từng yếu tố có thể kiểm soát được, đặc biệt là ngôn ngữ và văn bằng, đồng thời cân nhắc thêm chương trình đề cử tỉnh bang nếu nhóm nghề của bạn được tỉnh đó cần.

Đề cử tỉnh bang: con đường cộng điểm mạnh nhất

Chương trình đề cử tỉnh bang cho phép các tỉnh và vùng lãnh thổ Canada chọn người lao động phù hợp với nhu cầu kinh tế địa phương. Có hai đường: đường gắn với Express Entry, trong đó bạn phải đáp ứng cả điều kiện của tỉnh và điều kiện của chương trình liên bang; và đường nộp hồ sơ riêng ngoài Express Entry dành cho người không đủ điều kiện vào hệ thống liên bang.

Với đường gắn với Express Entry, khi được tỉnh đề cử, bạn nhận được số điểm cộng lớn trong hệ thống và gần như chắc chắn được mời nộp hồ sơ thường trú trong đợt tiếp theo. Đây là lý do nhiều ứng viên có điểm thấp vẫn định cư được Canada thông qua đề cử tỉnh bang.

Đổi lại, bạn phải cam kết sinh sống tại tỉnh bang đã đề cử. Mỗi tỉnh có danh sách nghề riêng, tiêu chí riêng về kinh nghiệm, mức lương và mối liên hệ với tỉnh, và thường có chỉ tiêu giới hạn theo năm. Có tỉnh yêu cầu bạn đã học hoặc làm việc tại tỉnh, có tỉnh yêu cầu bạn có việc làm trước từ chủ sử dụng trong tỉnh.

Vì chỉ tiêu đề cử có thể bị đóng tạm thời hoặc thay đổi tiêu chí giữa năm, bạn nên theo dõi trang chính thức của từng tỉnh và chuẩn bị hồ sơ trước khi cửa mở. Nộp muộn khi chỉ tiêu đã hết là nguyên nhân phổ biến khiến kế hoạch phải lùi sang năm sau.

Nộp hồ sơ thường trú và thời gian xử lý

Khi được mời, bạn có thời hạn nhất định để nộp hồ sơ thường trú đầy đủ. Hồ sơ gồm khai báo cá nhân, lý lịch tư pháp, kết quả khám sức khỏe, bằng chứng kinh nghiệm làm việc, báo cáo đánh giá văn bằng, chứng chỉ ngôn ngữ, chứng minh tài chính và giấy tờ về các thành viên gia đình đi kèm.

Cơ quan nhập cư Canada công bố thời gian xử lý theo từng loại hồ sơ trên trang tra cứu thời gian xử lý chính thức, và thời gian thực tế có thể thay đổi tùy khối lượng hồ sơ. Một số loại hồ sơ được xử lý nhanh, nhưng các trường hợp cần xác minh bổ sung có thể kéo dài hơn nhiều.

Điểm quan trọng là mọi khai báo phải chính xác và nhất quán với các giấy tờ bạn nộp. Khai sai hoặc thiếu khai báo về thành viên gia đình có thể dẫn tới việc hồ sơ bị từ chối vì lý do gian lận, kèm hệ quả bạn bị cấm nhập cảnh Canada trong nhiều năm.

Sau khi được cấp thường trú, bạn phải bảo đảm nghĩa vụ cư trú: duy trì hiện diện thực tế tại Canada đủ số ngày trong mỗi chu kỳ năm năm theo quy định, nếu không có lý do được luật miễn trừ, nếu không bạn có thể mất tư cách thường trú nhân.

Từ thường trú tới quốc tịch và những lỗi cần tránh

Sau khi có thường trú, bạn có thể xin quốc tịch Canada khi đáp ứng điều kiện về thời gian hiện diện thực tế với tư cách thường trú nhân trong khoảng thời gian luật định, đáp ứng yêu cầu về ngôn ngữ, đã nộp thuế và vượt qua bài kiểm tra về kiến thức và quyền công dân. Canada cho phép giữ quốc tịch gốc, nên bạn không phải từ bỏ quốc tịch Việt Nam theo yêu cầu của phía Canada.

Lỗi thường gặp nhất là đánh giá quá cao trình độ tiếng Anh của mình. Chỉ cần chênh giữa mức khá và mức xuất sắc ở vài kỹ năng là điểm CRS đã giảm đáng kể, nên nhiều ứng viên tốn thêm một năm chỉ vì thiếu điểm ngôn ngữ.

Lỗi thứ hai là chọn nhóm nghề sai hoặc không xác định đúng mã nghề theo hệ thống phân loại nghề của Canada, dẫn tới việc kinh nghiệm không được công nhận. Lỗi thứ ba là bỏ qua bước đánh giá văn bằng, khiến hồ sơ không đủ điểm và phải làm lại từ đầu.

Cuối cùng, vì chính sách nhập cư Canada được điều chỉnh hàng năm, bạn nên kiểm tra lại điều kiện chương trình, nhóm ưu tiên, mức chứng minh tài chính và thời gian xử lý trên trang chính thức của cơ quan nhập cư Canada trước khi nộp hồ sơ và trước mỗi lần gia hạn liên quan.

Nguồn tham khảo

• Cơ quan Nhập cư Canada (IRCC) - Express Entry
• IRCC - Chương trình lao động tay nghề liên bang
• IRCC - Chương trình lao động có tay nghề kỹ thuật
• IRCC - Chương trình kinh nghiệm Canada
• IRCC - Chương trình đề cử tỉnh bang
• IRCC - Đánh giá chứng nhận văn bằng nước ngoài
• IRCC - Kết quả các đợt mời nộp hồ sơ thường trú