Xin việc làm thêm cho du học sinh: giới hạn giờ, thủ tục xin phép theo từng nước và cách tránh lừa đảo

Nguyên tắc đầu tiên: chỉ làm khi được phép

Với hầu hết các nước, sinh viên quốc tế chỉ được làm thêm khi tư cách lưu trú cho phép, và thường phải xin phép thêm trước khi bắt đầu đi làm. Làm việc không có phép, dù chỉ vài buổi, là vi phạm điều kiện lưu trú và có thể dẫn tới bị phạt, bị hủy visa hoặc bị buộc xuất cảnh.

Điều kiện kèm theo visa cũng giới hạn số giờ bạn được làm trong kỳ học, và ở nhiều nước còn giới hạn cả loại công việc. Bạn không được tự kinh doanh, mở cửa hàng hay làm chủ hộ kinh doanh khi đang giữ tư cách lưu trú du học; vi phạm quy định này có thể bị coi là làm việc trái phép.

Nguyên tắc thứ hai là việc làm thêm không được ảnh hưởng tới tiến độ học tập. Nhiều nước yêu cầu bạn phải duy trì trạng thái sinh viên toàn thời gian, và việc nghỉ học hoặc giảm tín chỉ để đi làm có thể khiến bạn mất quyền làm việc và mất tư cách lưu trú.

Thủ tục xin phép làm thêm ở Nhật Bản và Hàn Quốc

Tại Nhật Bản, sinh viên phải xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú trước khi đi làm. Giấy phép này quy định giới hạn giờ làm, thông thường tối đa hai mươi tám giờ mỗi tuần trong kỳ học, với mức cao hơn trong các kỳ nghỉ dài đối với một số trường hợp được công nhận. Bạn cũng cần lưu ý một số ngành nghề bị hạn chế hoặc bị cấm đối với du học sinh.

Tại Hàn Quốc, sinh viên phải xin phép làm thêm với cơ quan xuất nhập cảnh, thường thực hiện qua cổng Hi Korea. Giới hạn giờ làm mỗi tuần được xác định theo bậc học và trình độ tiếng Hàn, và chính sách này có thể thay đổi theo thời kỳ. Trước khi nhận việc, bạn nên xác nhận với phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế của trường về quy trình và giới hạn hiện hành.

Ở cả hai nước, thời điểm xin phép rất quan trọng: bạn phải được chấp thuận trước khi bắt đầu làm, không được làm trước rồi xin phép sau. Việc xin phép muộn hoặc làm việc trong thời gian chờ kết quả vẫn bị coi là vi phạm.

• Nhật Bản: xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú trước khi đi làm.
• Nhật Bản: giới hạn phổ biến là hai mươi tám giờ mỗi tuần trong kỳ học.
• Hàn Quốc: xin phép qua cơ quan xuất nhập cảnh hoặc cổng Hi Korea trước khi bắt đầu.
• Hàn Quốc: giới hạn giờ tùy bậc học và trình độ tiếng Hàn, có thể thay đổi theo chính sách.

Làm thêm ở Canada, Úc và Anh

Tại Canada, sinh viên đang học toàn thời gian tại trường được chỉ định và có giấy phép học tập hợp lệ có thể làm việc ngoài khuôn viên trường với giới hạn số giờ mỗi tuần trong kỳ học, và nhiều giờ hơn khi không học kỳ. Bạn cần mã số bảo hiểm xã hội để làm việc hợp pháp. Giới hạn giờ có thể được điều chỉnh, nên bạn phải tra lại trên trang của cơ quan di trú trước mỗi kỳ học.

Tại Úc, điều kiện làm việc nằm trong điều kiện kèm theo visa du học sinh, quy định số giờ được làm trong kỳ học và khi không học kỳ. Bạn chỉ được bắt đầu làm việc sau khi khóa học đã bắt đầu. Úc có mức lương tối thiểu theo giờ khá cao và cơ chế bảo vệ quyền lợi người lao động tương đối mạnh, nên bạn có thể tìm hiểu và khiếu nại nếu bị trả dưới mức sàn.

Tại Anh, sinh viên được làm việc trong giới hạn giờ cho phép trong kỳ học, tùy bậc học và tùy trường có đáp ứng điều kiện về nhà cung cấp dịch vụ giáo dục hay không. Có những loại công việc bị cấm với visa du học, bao gồm tự kinh doanh và một số nghề chuyên môn đặc thù. Sau khi kết thúc khóa học, quyền làm việc theo visa du học chấm dứt, và bạn phải chuyển sang diện khác nếu muốn làm việc tiếp.

• Canada: chỉ làm khi đang học toàn thời gian tại trường được chỉ định; cần mã số bảo hiểm xã hội.
• Canada: giới hạn giờ trong kỳ học và nhiều giờ hơn khi không học kỳ; tra lại trước mỗi kỳ.
• Úc: điều kiện làm việc nằm trong visa; chỉ bắt đầu sau khi khóa học đã khai giảng.
• Anh: giới hạn giờ tùy bậc học và tùy trường; một số loại công việc bị cấm.

Tìm việc làm thêm hợp pháp ở đâu?

Kênh an toàn và hiệu quả nhất là trung tâm hỗ trợ sinh viên quốc tế và trung tâm dịch vụ việc làm của trường. Các trường thường có bảng tin việc làm trong khuôn viên như trợ giảng, thư viện, căng tin, hỗ trợ sự kiện. Việc làm trong khuôn viên trường thường thuận lợi về lịch và ít rủi ro vi phạm quy định.

Ngoài ra, bạn có thể tìm việc ở các chuỗi cửa hàng, nhà hàng, siêu thị và dịch vụ giao hàng. Những nơi này thường tuyển liên tục, nhưng bạn cần chú ý tới giới hạn giờ và điều kiện về loại công việc. Với các quốc gia như Nhật Bản và Hàn Quốc, bạn nên tìm hiểu trước những ngành nghề bị cấm để tránh nhận việc không hợp lệ.

Một lựa chọn khác là làm gia sư, dạy ngoại ngữ hoặc hỗ trợ sinh viên khóa dưới. Nhóm việc này linh hoạt hơn và có thể trả cao hơn, nhưng cần chú ý tới quy định về loại công việc và trách nhiệm thuế thu nhập. Bạn nên ghi lại mọi hợp đồng và phiếu lương để chứng minh thu nhập khi cần.

• Trung tâm hỗ trợ sinh viên quốc tế và trung tâm việc làm của trường là kênh an toàn nhất.
• Việc làm trong khuôn viên trường có lịch linh hoạt và ít rủi ro vi phạm.
• Chuỗi cửa hàng, nhà hàng, siêu thị, dịch vụ giao hàng thường tuyển liên tục.
• Gia sư và dạy ngoại ngữ linh hoạt hơn nhưng cần chú ý quy định loại công việc và thuế.

Chuẩn bị hồ sơ và phỏng vấn xin việc làm thêm

Hồ sơ xin việc làm thêm ở nước ngoài thường gồm sơ yếu lý lịch theo chuẩn của nước sở tại, thư xin việc ngắn, và thông tin liên hệ của người tham chiếu. Sơ yếu lý lịch một trang, không kèm ảnh với một số nước và kèm ảnh với một số nước khác; bạn nên tìm mẫu phù hợp với nước bạn đang học thay vì dùng mẫu Việt Nam.

Kỹ năng ngôn ngữ là yếu tố quyết định với phần lớn vị trí làm thêm, đặc biệt là những nơi cần giao tiếp trực tiếp với khách hàng. Hãy chuẩn bị phần giới thiệu bản thân ngắn, các câu trả lời về kinh nghiệm và sự sẵn sàng về lịch làm việc, đồng thời nêu rõ số giờ bạn được phép làm theo quy định.

Một điểm thực tế quan trọng: đừng nói với nhà tuyển dụng rằng bạn có thể làm nhiều giờ hơn mức quy định cho phép dù họ yêu cầu, vì bạn mới là người chịu hậu quả về tư cách lưu trú. Hãy trình bày rõ giới hạn của mình và chọn vị trí phù hợp với khung giờ đó.

Cảnh giác lừa đảo và bảo vệ quyền lợi

Các dạng lừa đảo phổ biến với du học sinh gồm yêu cầu đóng tiền để được nhận việc, môi giới thu phí đặt cọc vô căn cứ, đề nghị trả lương cao bất thường cho công việc mơ hồ, hoặc đề nghị dùng tài khoản ngân hàng của bạn để nhận tiền hộ. Những đề nghị này đều là dấu hiệu nguy hiểm và có thể khiến bạn bị cuốn vào hành vi vi phạm pháp luật.

Để bảo vệ quyền lợi, bạn nên ký hợp đồng bằng văn bản, yêu cầu ghi rõ mức lương theo giờ, giờ làm, kỳ trả lương và nhiệm vụ. Nếu bị trả dưới mức lương tối thiểu, bị giữ giấy tờ, hoặc bị buộc làm việc quá giới hạn cho phép, bạn có quyền tìm hỗ trợ từ cơ quan quản lý lao động của nước sở tại và từ trường.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng thu nhập làm thêm nên là khoản bổ sung cho sinh hoạt phí, không phải nguồn chính để đóng học phí. Đặt việc học lên trước, giữ số giờ trong giới hạn cho phép, và lưu lại đầy đủ giấy tờ liên quan tới việc làm là ba nguyên tắc giúp bạn vừa có thu nhập vừa an toàn về pháp lý.

• Không đóng tiền để được nhận việc hoặc nghe lời hứa lương cao bất thường cho công việc mơ hồ.
• Ký hợp đồng bằng văn bản ghi rõ mức lương, giờ làm, kỳ trả lương và nhiệm vụ.
• Kiểm tra mức lương tối thiểu theo giờ của nước sở tại để không bị trả thiếu.
• Không cho người khác dùng tài khoản ngân hàng của bạn để nhận tiền hộ.
• Coi thu nhập làm thêm là khoản bổ sung, không phải nguồn chính để đóng học phí.

Nguồn tham khảo

• Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản (ISA) — Xin phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú
• IRCC — Work off campus as an international student
• Department of Home Affairs Úc — Student visa (subclass 500): điều kiện làm việc kèm theo visa
• GOV.UK — Student visa (quy định về làm việc trong thời gian học)
• Hi Korea — Cổng dịch vụ xuất nhập cảnh Hàn Quốc (xin phép làm thêm)
• Study in Korea (NIIED) — Visa and Stay (quy định làm thêm cho sinh viên quốc tế)