Hồi hương và tái định cư về Việt Nam: cư trú, giấy tờ, tài chính, bằng lái, bảo hiểm (2026)

Hồi hương và tái định cư về Việt Nam gồm những việc gì?

Hồi hương là việc người Việt Nam định cư ở nước ngoài (và một số trường hợp là người nước ngoài gắn bó với họ) trở về sinh sống lâu dài tại Việt Nam. Đây không chỉ là chuyến bay về nhà, mà là một chuỗi thủ tục: nhập cảnh và lưu trú, đăng ký nơi cư trú, giấy tờ tùy thân, tài chính, giấy phép lái xe, bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội.

Về pháp lý, các nhóm vấn đề này được điều chỉnh bởi nhiều văn bản khác nhau, trong đó quan trọng nhất là Luật Cư trú 2020, Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, Nghị định 82/2015/NĐ-CP về miễn thị thực cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài, và các quy định về hộ tịch, giao thông, bảo hiểm.

Bài này tổng hợp các bước chính để bạn hình dung lộ trình hồi hương, tránh bỏ sót giấy tờ và sắp xếp thời gian hợp lý.

Nhập cảnh và lưu trú: giấy miễn thị thực cho Việt kiều

Theo Nghị định 82/2015/NĐ-CP, đối tượng được cấp giấy miễn thị thực gồm người Việt Nam định cư ở nước ngoài, và người nước ngoài là vợ, chồng, con của công dân Việt Nam hoặc của người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Giấy miễn thị thực có thời hạn tối đa 05 năm và ngắn hơn thời hạn còn giá trị của hộ chiếu ít nhất 06 tháng. Người nhập cảnh bằng giấy miễn thị thực được cấp chứng nhận tạm trú 06 tháng cho mỗi lần nhập cảnh; nếu giấy miễn thị thực còn thời hạn dưới 06 tháng thì được cấp chứng nhận tạm trú bằng thời hạn của giấy miễn thị thực.

Nếu cần ở lại lâu hơn, bạn có thể xin gia hạn tạm trú tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Việc xin cấp hoặc gia hạn giấy miễn thị thực có thể thực hiện ở nước ngoài tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc trong nước tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, tùy trường hợp.

Đăng ký thường trú sau khi về nước

Nơi cư trú của công dân và điều kiện đăng ký thường trú được quy định tại Luật Cư trú 2020. Cơ bản, công dân có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký thường trú tại chỗ ở đó; có thể đăng ký tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu khi được chủ hộ và chủ sở hữu đồng ý theo các trường hợp luật định (vợ về ở với chồng, con về ở với cha mẹ, và các trường hợp khác).

Theo Điều 22 Luật Cư trú 2020, người đăng ký thường trú nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký cư trú nơi mình cư trú; trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo cho người đăng ký.

Điểm cần lưu ý: người đã đăng ký thường trú mà chuyển đến chỗ ở hợp pháp khác và đủ điều kiện thì có trách nhiệm đăng ký thường trú tại nơi ở mới trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày đủ điều kiện. Việc xác nhận nơi cư trú hiện được quản lý trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nên bạn nên cập nhật thông tin đầy đủ.

Đăng ký tạm trú khi chưa có chỗ ở ổn định

Theo Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên thì phải thực hiện đăng ký tạm trú. Thời hạn tạm trú tối đa là 02 năm và có thể tiếp tục gia hạn nhiều lần.

Hồ sơ đăng ký tạm trú gồm tờ khai thay đổi thông tin cư trú và giấy tờ, tài liệu chứng minh chỗ ở hợp pháp. Đối với người đăng ký tạm trú là người chưa thành niên thì trong tờ khai phải ghi rõ ý kiến đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.

Theo Điều 28 Luật Cư trú 2020, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú cập nhật thông tin nơi tạm trú. Trong thời hạn 15 ngày trước ngày kết thúc thời hạn tạm trú đã đăng ký, công dân phải làm thủ tục gia hạn tạm trú. Với Việt kiều về nước ở nhà người thân, giải pháp tạm trú là lựa chọn phổ biến trong giai đoạn đầu.

Giấy tờ tùy thân và hộ chiếu Việt Nam

Nếu bạn đã có quốc tịch Việt Nam, bạn có thể đề nghị cấp hộ chiếu phổ thông Việt Nam theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019. Hộ chiếu phổ thông cấp cho người từ đủ 14 tuổi trở lên có thời hạn 10 năm; cấp cho người chưa đủ 14 tuổi có thời hạn 05 năm; cả hai loại đều không được gia hạn.

Ngoài hộ chiếu, khi về nước sinh sống, bạn có thể làm thủ tục cấp thẻ căn cước và cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo hướng dẫn của cơ quan công an. Đây là cơ sở để thực hiện nhiều thủ tục hành chính khác.

Trường hợp giấy tờ tùy thân Việt Nam cũ của bạn đã hết hạn hoặc bị mất, bạn vẫn có thể xin cấp hộ chiếu ở nước ngoài nếu xuất trình giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam hoặc giấy tờ làm căn cứ xác định quốc tịch, theo Điều 16 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh 2019.

Chuyển tiền và tài sản về Việt Nam

Việc chuyển tiền về Việt Nam thường được thực hiện qua ngân hàng và các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán được phép hoạt động ngoại hối. Chuyển tiền qua ngân hàng có ưu điểm là có chứng từ rõ ràng, thuận lợi khi cần chứng minh nguồn tiền cho các thủ tục về sau.

Nếu bạn mang ngoại tệ tiền mặt hoặc đồng Việt Nam tiền mặt khi nhập cảnh vượt mức quy định, bạn phải khai báo hải quan. Các quy định về quản lý ngoại hối, tỷ giá và việc sử dụng ngoại tệ trên lãnh thổ Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quản lý và hướng dẫn.

Với tài sản lớn như bất động sản hay tài khoản đầu tư, bạn nên tìm hiểu trước quy định của cả nước sở tại về việc chuyển tài sản ra nước ngoài, và quy định của Việt Nam về việc mua, sở hữu, chuyển nhượng. Các giao dịch lớn thường cần tư vấn thuế và pháp lý riêng.

Đổi giấy phép lái xe nước ngoài sang Việt Nam

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi về nước sinh sống có thể đổi giấy phép lái xe nước ngoài sang giấy phép lái xe Việt Nam theo quy định về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ.

Điều kiện cơ bản thường gồm: giấy phép lái xe nước ngoài còn thời hạn sử dụng; giấy phép được dịch sang tiếng Việt và bản dịch được công chứng hoặc chứng thực theo quy định; nộp hồ sơ tại Sở Giao thông vận tải. Loại giấy phép được đổi tương ứng với hạng xe được phép điều khiển.

Do quy định về giấy phép lái xe được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, bạn nên kiểm tra danh mục giấy tờ và điều kiện hiện hành tại Sở Giao thông vận tải hoặc cơ quan tiếp nhận trước khi nộp, để tránh phải bổ sung hồ sơ.

Bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội khi về nước

Khi đã đăng ký cư trú tại Việt Nam, bạn có thể tham gia bảo hiểm y tế theo các nhóm đối tượng được quy định tại Nghị định 146/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo hiểm y tế (trong đó có bảo hiểm y tế theo hộ gia đình). Việc tham gia giúp bạn được chi trả một phần chi phí khám, chữa bệnh theo mức hưởng tương ứng của nhóm đối tượng.

Về bảo hiểm xã hội, người lao động làm việc tại Việt Nam tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; người không thuộc diện bắt buộc có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện theo quy định để tích lũy lương hưu. Quá trình đóng bảo hiểm xã hội ở nước ngoài có thể được xem xét theo các hiệp định về bảo hiểm xã hội giữa Việt Nam và một số nước, nếu có.

Bạn nên liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện hoặc tổ chức đại lý thu để được hướng dẫn về hồ sơ tham gia, mức đóng và quyền lợi cụ thể trong trường hợp của mình.

Lưu ý thực tế để việc tái định cư suôn sẻ

Thứ nhất, hãy hệ thống toàn bộ giấy tờ quan trọng (hộ chiếu, giấy khai sinh, giấy xác nhận quốc tịch, giấy tờ hôn nhân, hồ sơ tài chính) và dịch thuật, công chứng những giấy tờ cần thiết trước khi rời nước sở tại, vì làm ở nước ngoài thường thuận lợi hơn làm lại từ Việt Nam.

Thứ hai, xác định rõ bạn thuộc diện còn quốc tịch Việt Nam hay đã mất quốc tịch, vì điều này quyết định bạn dùng giấy miễn thị thực, hộ chiếu Việt Nam hay phải làm thủ tục về quốc tịch.

Thứ ba, việc cập nhật thông tin cư trú và giấy tờ tùy thân nên làm sớm vì đây là cơ sở cho hầu hết thủ tục hành chính khác như bảo hiểm, ngân hàng, đăng ký kinh doanh.

Thứ tư, với tài sản và thuế, nên tham khảo ý kiến chuyên gia để hiểu nghĩa vụ thuế ở cả hai nước, tránh rủi ro bị đánh thuế hai lần hoặc vi phạm quy định về chuyển tiền.

Nguồn tham khảo

• Luật Cư trú 2020, số 68/2020/QH14 — Công báo Chính phủ
• Nghị định 82/2015/NĐ-CP về việc miễn thị thực cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài là vợ, chồng, con — Hệ thống văn bản Chính phủ
• Thông tư 12/2017/TT-BGTVT quy định về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ — Hệ thống văn bản Chính phủ
• Nghị định 146/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo hiểm y tế — Hệ thống văn bản Chính phủ
• Cục Quản lý xuất nhập cảnh Việt Nam — thông tin hộ chiếu và cư trú của người nước ngoài
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam — thông tin quản lý ngoại hối